Pisidya'nın adı, antik kaynaklarda genellikle "vahşi" ve "ele geçirilmesi zor" bir bölge olarak tanımlanır. Sarp dağlar, derin vadiler ve dar geçitler; bölge halklarının (Pisidyalılar) dışarıdan gelen güçlere karşı uzun süre direnmesini sağladı.
Büyük İskender'in MÖ 4. yüzyıldaki seferinde bile bazı Pisidya kaleleri (özellikle Termessos) fethedilemedi; İskender bu kentleri atlayıp geçmek zorunda kaldı.
Roma, Pisidya'yı kontrol altına almak için MÖ 25 civarında İmparator Augustus döneminde özgün bir yöntem kullandı: Bölgeye emekli Roma lejyonerlerinden oluşan askeri koloniler yerleştirdi. Bu koloniler; hem bölgeyi Romalılaştırma hem de stratejik kontrolü sağlama işlevi görüyordu.
Antiocheia Pisidiae (Yalvaç), bu kolonizasyon stratejisinin en önemli örneğiydi. Kent, "Colonia Caesarea Antiochia" adıyla resmi bir Roma kolonisi statüsü kazandı ve Latince, kentin resmi dili hâline geldi.
Aziz Pavlus'un ilk misyonerlik yolculuğunda (MS ~46) ziyaret ettiği önemli duraklardan biri Antiocheia Pisidiae'ydi. Elçilerin İşleri kitabına göre Pavlus, kentteki sinagogda vaaz verdi ve burada hem olumlu karşılama hem de güçlü muhalefetle karşılaştı.
Bu ziyaret; Hristiyanlığın Anadolu içlerine yayılmasının erken ve belgeli örneklerinden biridir.
Termessos, Antalya'nın kuzeyinde, 1.000 metrenin üzerindeki bir dağ platosuna kurulmuş antik bir Pisidya kentidir. Doğal savunma avantajı o kadar güçlüydü ki, Büyük İskender bile kenti kuşatmayı bırakıp geçmek zorunda kaldı.
Kentin kalıntıları arasında; tiyatro, agora, su sarnıçları ve etkileyici kaya mezarları bulunmaktadır. Termessos'un tanrısı Solymos'a atfen bölge halkına "Solymoi" da denmekteydi.
**Temel Bilgiler** - **Konum:** Toros Dağları'nın iç kesimi (bugünkü Antalya-Isparta-Burdur bölgesi) - **Ana kentler:** Antiocheia Pisidiae, Termessos, Sagalassos - **Roma kolonizasyonu:** MÖ ~25, Augustus dönemi - **Aziz Pavlus ziyareti:** MS ~46
Sagalassos, deniz seviyesinden 1.400-1.700 metre yükseklikte kurulmuş, Pisidya'nın en görkemli antik kentlerinden biridir. Belçikalı arkeologların yürüttüğü kapsamlı kazılar, kentin Roma dönemi tiyatrosu, agoraları ve su yapılarını gün yüzüne çıkarmıştır.
Sagalassos, "gökyüzüne en yakın Roma kenti" olarak da anılmaktadır.
Pisidyalılar Kimdi?
Pisidyalıların etnik ve dilsel kökeni tam olarak netleşmemiştir. Bazı araştırmacılar onları yerli Anadolu halkı (Luvi kökenli) olarak görürken, diğerleri farklı göç dalgalarının karışımı olduğunu savunmaktadır. Pisidya dilinden günümüze çok az yazılı kanıt ulaşmıştır.
---