Piri Reis Haritası, Osmanlı amirali ve kartografı Piri Reis'in 1513'te çizdiği, günümüze parça hâlinde ulaşan bir dünya haritasıdır. Haritanın kendi üzerindeki notlarda Piri Reis, Kristof Kolomb'un haritalarından ve Portekiz/Arap kaynaklarından yararlandığını açıkça yazar — gizemli bir kaynak iddia etmez. "Antarktika'yı buzsuz haliyle gösteriyor" iddiası, 1956'da ABD Donanması subayı Arlington Mallery'nin öne sürdüğü bir yorumdan kaynaklanır ve kartografya tarihçileri tarafından büyük ölçüde reddedilir; söz konusu kıyı çizgisi, o dönemki haritacıların Güney Amerika'yı doğuya doğru "bükerek" çizme hatasının bir sonucu olarak açıklanır.
- Haritanın günümüze ulaşan parçası, dünyanın sadece küçük bir bölümünü (Batı Afrika, Güney Amerika kıyıları, Atlantik adaları) kapsıyor — "tüm dünya" değil.
- Piri Reis, haritayı Kristof Kolomb'un (artık kayıp) bir haritasından ve ~20 farklı kaynaktan derlediğini bizzat yazmış.
- "Antarktika" iddiası 1956'da ortaya atıldı, akademik kartografya camiasında geniş kabul görmedi.
- Harita, 1929'da Topkapı Sarayı'nda, Ayasofya'dan Topkapı'ya yapılan bir müze düzenlemesi sırasında Alman teolog Gustav Adolf Deissmann tarafından bulundu.
Piri Reis Kimdi?
Piri Reis (~1465–1553), Osmanlı denizcisi, kartograf ve "Kitab-ı Bahriye" (Denizcilik Kitabı) adlı önemli bir denizcilik atlasının yazarıdır. Akdeniz'de deneyimli bir denizciydi; haritası bir bilim ürünü değil, dönemin en iyi kaynaklarını birleştiren pratik bir denizcilik aracıydı.
Kaynak İtirafı
Haritanın kenarındaki notta Piri Reis, "Batı bölgelerini Kolomb'un çizdiği haritadan aldım" der ve toplam yaklaşık 20 eski harita kullandığını belirtir. Bu, haritanın gizemli/bilinmeyen bir kaynağa değil, döneminin bilinen kartografik geleneğine dayandığını gösterir.
"Antarktika" Yorumunun Kökeni
1956'da Mallery, haritanın alt kısmındaki kıvrımlı kıyı çizgisinin Antarktika'nın buzsuz kıyı hattıyla eşleştiğini öne sürdü. Ancak kartografya tarihçileri (Gregory McIntosh gibi), bu çizginin aslında Güney Amerika kıyısının, dönemin projeksiyon tekniklerinin sınırları nedeniyle doğuya doğru "bükülerek" çizilmiş, hatalı bir devamı olduğunu gösteriyor — 16. yüzyıl haritacıları henüz enlem/boylamı tam doğru hesaplayamıyordu.
| İddia | Kaynak | Akademik Durum |
|---|---|---|
| Harita buzsuz Antarktika kıyısını gösteriyor | A. Mallery, 1956 | Kartografya tarihçilerince reddediliyor; Güney Amerika kıyısının hatalı uzantısı |
| Piri Reis gizemli/kayıp bir uygarlıktan bilgi aldı | Popüler internet | Piri Reis kendi notunda Kolomb'un haritası dahil ~20 kaynak kullandığını yazıyor |
| Harita uydudan çekilmiş gibi doğru | Popüler internet | Dönemin portolan (liman) harita geleneğine uygun, günümüz ölçütleriyle önemli hatalar içeriyor |
Piri Reis'in kullandığı ~20 kaynak haritanın çoğu günümüze ulaşmamıştır, bu yüzden haritanın tam üretim süreci dolaylı olarak yeniden kurulur. "Antarktika" tartışması kartografya tarihçileri arasında marjinal bir azınlık tarafından hâlâ savunulmaktadır.
